Isı Stresi

Isı stresi, çalışanın vücudunda aşırı ısının depolandığı durumdur. Depolanma derecesinde çevresel ısı, metabolik ısı (vücudun ürettiği ısı), giyisiler ve kişisel koruyucu donanımlar gibi faktörler belirleyici rol oynar.

Isı vücuttan çevreye salınmazsa (ter vb yolla atılmaz ise) vücut ısısı giderek yükselir. Vücut ısısının yükselmesi ile cilt kan akışı, kalp atış hızı ve ter üretimi artar. Vücut sıcaklığı 38 °C’nin üzerine çıkarsa, fiziksel ve bilişsel işlevler bozulur; 40,6 °C’nin üzerine çıktığında organ hasarı, bilinç kaybı ve ölüm olasılığı önemli ölçüde artar.

Isı stresi kısa vadede ısı bitkinliği, bilişsel performansta bozulma, ısı senkopu (bayılma) ve ısı çarpması gibi sonuçlar doğurup kazalara neden olabilirken, uzun vadede kardiyovasküler sistem, solunum sistemi ve böbrekleri etkileyerek kalıcı hasarlara yol açabilir.

Isı stresinin insanda yarattığı sonuçlar ve işyerine yansımaları;

Cilt tahrişi Zihinsel yorgunluk Odaklanma zorluğu Karar verme mekanizmasında bozulma Stres, sinirlilik, Kaygı, depresyon Algılama güçlüğü Bilinç bulanıklığı

Kalite sorunları Üretimin düşmesi Çatışma ortamı Devamsızlık İŞ KAZASI İş barışının bozulması Aidiyet duygusunda azalma

Isı maruziyetinin kolaylaştırıcı rol oynadığı kaza örnekleri;

• Terli avuç içlerinden kaynaklanan kazalar
• Buğulanmış koruyucu gözlüklerden kaynaklanan kazalar
• Göze ter kaçması nedeni ile gerçekleşen kazalar
• Sıvı kaybından kaynaklanan baş dönmesi ve bitkinliğin rol oynadığı kazalar
• Bilinç kaybı – bayılmaya ikincil gelişen kazalar
• Isı nedeniyle gevşeyen veya çıkarılan kişisel koruyucu ekipmanlar nedeni ile korunamayan kazalar

Son maddede sözünü ettiğimiz kişisel koruyucu donanımların sıcak-ter-havasız hissetme nedeni ile gevşetilmesi ya da çıkarılması durumu maruziyet değerlerini de ciddi şekilde değiştirme potansiyeli taşır. Özellikle işyeri hekimi okuyucularımızın ortam ve maruziyet ölçümlerinde sonuçların mevsimlerle değişiklik gösterebileceğini, dolayısı ile mesleki hastalık riskinin de buna paralel değişeceğini göz önünde bulundurmalarını salık veririz.

Ne yapmalı?

• Mühendislik ve idari kontrollerle ısı stresini önleyici faaliyetleri belirleyin. (izolasyon, bölmeler oluşturma, havalandırma – iklimlendirme çalışmaları vb)

Tablo1: Isı ve nem değerlerine göre hissedilen sıcaklık değerleri.

• Risk değerlendirmesini mevcut koşullara göre yenileyin.
• Isı stresi, ısıya bağlı hastalıklar, ısı stresinin rol oynayabileceği iş kazaları konusunda çalışanların ve yöneticilerin farkındalığının arttırılması için eğitim sağlayın.
• Çalışanlardan, mevcut koşullar, mevcut önlemlerin etkililiği ve iyileştirme önerileri
  hakkında geri bildirim alın.
• Isı stresi kaynaklı acil durumlar için teknik destek alın.
• İlkyardım ekiplerinin sayısal ve niteliksel yeterliliklerini gözden geçirin, eksikleri tamamlayın.
• Çalışanlara her öğünde yeteri miktarda sindirimi kolay hafif yiyecekler temih edin.
• Alkol ve kahve tüketilminin kısıtlanması, gereksiz ilaç kullanılmaması konularında çalışanları bilgilendirin.
• İş temposunu yavaşlatın, iş rotasyonu sağlayın ve sistematik dinlenme molaları verin.
• Isı üreten sıcak yüzeyleri yalıtın. Buhar sızıntısını durdurun.
• Genel havalandırmayı artırın, soğutma fanları sağlayın.
• Radyasyon yoluyla yayılan ısıyı engellemek için yansıtıcı kalkanlar kullanın.
• Özellikle günün en sıcak saatleri olan 10.00-16.00 arasında çalışanları güneşe çıkarmayın.
• Sıcak işleri günün daha serin saatlerine, sıcak bölgelerdeki rutin bakım ve onarım işlerini ise yılın daha serin mevsimlerine erteleyin.
• Aşırı kaldırma, tırmanma veya ağır nesnelerle kazma gibi fiziksel eforu yüksek işlerde fiziksel yükü düşürün, işi daha fazla kişiye dağıtın, destek elemanlar görevlendirin, dönüşümlü çalışma planlayın. Aşırı eforu en aza indirmek için dışarıdan tempo ayarlaması sağlayın.
• Çalışanlara bol, terletmeyen, açık renkli ve hafif giysiler sağlayın.
• Serin, gölge ve iyi havalandırılmış dinlenme alanları oluşturun.
• Sıcağa alışmamış çalışanlar için 1-2 haftalık bir kademeli alışma süreci uygulayın. Çalışanları giderek daha uzun süreler boyunca sıcak bir ortamda çalışmaya maruz bırakarak alıştırın.
• Mühendislik ve idari kontrollerin yetersiz kaldığı durumlarda su soğutmalı giysiler, hava soğutmalı giysiler, soğutma yelekleri, ıslak dış giysiler, güneş şapkaları, açık renkli giysiler ve güneş kremi sağlayın.
• Yeterli miktarda temiz ve serin su temin edin. (Tablo 2)

Tablo 2: İş yoğunluğu ve sıcaklığa göre önerilen sıvı tüketimi.

Çalışanların dinlenme sürelerini maruz kaldıkları sıcaklığa göre düzenleyin. (Tablo 3)

Tablo 3: Maruz kalınan sıcaklığa göre çalışma ve dinlenme süreleri

Hafif işlere örnekler
• Ekipman kullanma
• Kontrol/denetim işleri
• Düz ve engebesiz zeminde yürüme
• Hafif el aletleri (anahtar, pense vb.) kullanma; ancak yapılan işe bağlı olarak bu, orta şiddette bir iş de olabilir
• Araçla seyahat etme

Orta düzeyde fiziksel çaba gerektiren işlere örnekler
• El tipi pnömatik delici ile delik delme
• Zemin destek sistemlerinin montajı
• Patlayıcı yerleştirme
• 9–18 kg ağırlığında ekipman/malzeme taşıma
• Kısa süreliğine el aletleri (kürek, kazma, çapa, manivela vb) kullanma

Ağır işlere örnekler
• Tırmanma
• 18 kg veya daha ağır ekipman/malzeme taşıma
• Altyapı tesisatı kurulumu
• Uzun süreler boyunca el aletleri (kürek, kazma , çapa, manivela vb) kullanma

Esenlikle kalın…

Kaynaklar;

• ÇSGB Sıcak ve Nemli Ortamlarda Çalışmalarda Sağlık Gözetimi Rehberi
• OSHA Teknik Kılavuzu
• OSHA Isı Düzenlemeleri Eğitim Önleme Planı
• NIOSH Çalışma ve Dinlenme Süreleri
• DHHS (NIOSH) Yayın Numarası 2016-106, Şubat 2016
• Meteoroloji Genel Müdürlüğü / Hissedilen Sıcaklık

Dr. Cahit BEHREM